Главная Публикации «Личность-слово-социум» – 2006 ПСИХОЛОГИЯ ЛИТЕРАТУРЫ РЭПРЭЗЕНТАЦЫЯ 1НДЭТЭРМ1НАВАНАГА ТЫПУ ЖАНЧЫНЫ У СУЧАСНАЙ Л1РЫЦЫ КАХАННЯ (ПА ТВОРЧАСЦ1 АКСАНЫ ДАН1ЛЬЧЫК)

Калядка С. У.
Инстытут лтаратуры НАН Беларус

РЭПРЭЗЕНТАЦЫЯ 1НДЭТЭРМ1НАВАНАГА ТЫПУ ЖАНЧЫНЫ У СУЧАСНАЙ Л1РЫЦЫ КАХАННЯ (ПА ТВОРЧАСЦ1 АКСАНЫ ДАН1ЛЬЧЫК)

У л iрыцы кахання прыватнае пачуццёвае набывае функцы i публ iчнага. 1нтымныя перажыванн i у мастацгах творах сучасных аутарау пазбауляюцца традыцыйнага рамантычнага флёру (кал i iнтымнае функцыянавала як пра-стора рытуал iзаваных аднос Ы) i набываюць сацыяльныя марк iроук i. З'яу-ленне у канцы ХХ ст. на « мастацкай» арэне творцы андрагннага тыпу (згодна канцэпцы Сандры Бём, асоба валодае як рысам маскул ннасц , так фем-iннасц i) дазвол та жаночую паэз iю вызвал щь ад многх шаблонау i стэрэаты-пау. Андраг iнныя стратэг i моунай выразнасц i у паэтычным тэксце расшчап m i на мноства фрагментау поле клас чнай i нтымнай л iрыкi. Непарушнае адз i н-ства у выяуленн i Ыты1мны1х пачуццяу жанчынай-паэтэсай у ХХ ст. было абу-моулена сацыяльным i тактыкам i ролевых выкананняу. У клас чнай псха-логi i адзначаецца: «На эмоции женщин влияют традиционные гендерные роли, предписывающие женщинам уязвимость, ранимость, беспомощность, зависимость.. 345]. А таму рэпрезентацыя жаночага у л iрыцы кахання адбывалася праз дэтэрм нацыю традыцыйнага, фем ннага, пазначанага дэ-алагiчным i стандартам i залежнасц i. У канструяванн i iнтэрсуб'ектыунага во-пыту (паняцце псiхаанал пыка Дж. Бенджамен) жанчыны-творцы у канцы 90-х значную ролю адыграла разняволенне цялеснага. Рэпрэзентацыя жа-ночага як б ялаг чнага праходз ла на узроун адаптацы асексуальнага да забароненага сексуальнага. Постсавецкая жаночая л гтаратура стварыла асобую цялесную мову, насычаную андрагнны1м i псiхалагi чным i рысам i:
Быць мудрай - гэта значыць быць жанчынай,
Каб дараваць вельк м, малым.
... Быць моцнай - гэта значыць быць жанчынай,
Каб баран ць вельк х, малых.

***Яны 'дуцьупэуненайхадою...[2:59-60] Поларолевыя стэрэатыпы, як i я функцыянуюць як застыглыя схемы у савецк м грамадстве, Аксана Дан льчык для сябе перагледжвае: маскул н-ныя характарыстыкi « мудрасц i», «моцы» выступаюць як паняцц i, што вык-рываюць семантыку жаночага (сэнсы маскул ннага губляюць свае паз цы , бо пераутвараюцца з вызначэнняу мужчынскага у азначаемае жаночага). У гэтым зл цц прысвоенага жаночага з устаялым мужчынск м бачыцца са-цыял зацыя працэсу сама дэнтыф кацы гера н , пазбауленага забаронау. 90-ыя гады адзначаны практыкам цялеснага разняволення, прычым па-пулярызуюцца не эратыка цела (а яна уварвалася у цнатл iвую, сарамл iвую л iрыку кахання «дамадэрновага» перыяду), а змястоунасць «забароненага» душэунага - «эротыка душы». Верш Аксаны Дан iльчык « *** Яны i дуць упэуненай хадою...» дэманструе з'яуленне у л ^аратуры! практык i соцыя-культурнага вызвалення асобы жанчыны.

«Пс iхалагi чны пол» (паняцце фем i н i сцкiх тэорый) л iрычнай гера iн i апошн i х дзесяц i годдзяу фарм iруецца праз мову новай цялеснай, раней за-бароненай выразнасц i. Псiхасексуальныя выяуленн i жанчыны у iнтэрсуб'ек-тыунай прасторы твора часта напауняюцца андраг нным характарыстыкам :
У дзень Святога Валянц на,
Паслаушы ус х сва х каханкау,
Нерамантычная жанчына
Павольна напауняла шклянку.

Прадказанне [ 2 : 62] «Нерамантычная жанчына» - невыпадковы вобраз у сучаснай паэз i i i творах Аксаны Дан льчык. Традыцыйная л таратурная дэалог я у л рыцы кахання замацоувае за жанчынай як першасную рамантычную «функцыю». Аднак у сучаснай паэз i i у многi м пераасэнсаваны ролевыя выкананн i жанчыны, а гэта перашкаджае названую функцыю рэал iзоуваць у клас iчным яе абгрунтаванн i . У вын i ку лi рычная гера i ня трапляе у амб i валентны стан «двайнога стандарту» (Бэц Фрыдан), кал не здольна выканаць н адз н з канонау: яна ужо не- рамантычная жанчына, парушыла стандарты клас irai, але яшчэ не набыла новай змястоунасц i. «Андрагiнныя» рысы мовы тэксту рэал зуюцца у кантэксце дэструкцы кахання: «паслаушы каханкау», «на-пауняла шклянку». Жаночае тольк i у канчатках слоу жаночага роду ( напау-нял-а), у змесце тэксту - улада маскул i ннай вол i i марк i роук i негатыунага мужчынскага вопыту (напауняла шклянку). Працэс сама щэтыф iкацы i суп-раваджаецца тым, што л рычная гера ня Аксаны Дан льчык усведамляе сваё «я» як адчужанае, i ншае у аднос i нах да агульназразумелага (раман-тычнага вобраза). Структура суб'ектыунасц гера н Аксаны Дан льчык фар-м iруецца у працэсе уб iрання вопыту «iншых», а затым адштурхоування (ад-чужэння) ад гэтага вопыту як перапрацаванага. Таму i у прасторы кахання яе хвалюе пытанне самадастатковасц :
Што значыць стацца самадастатковай?
Здаволцца адной сваёй прысутнасцю
мiж кпарысавых алей i не шукаць
другой душы,
каб праз яе мембраны
'ткнуцца свету сутнасьць спасьцгаць ?
*** Што значыць стацца самадастатковай.. .[3:85]

Прад нам i - атуацыт выбару. Два i сты статус гера i н i у тым, што яна не можа не падзяляць патрыярхатныя устаноук i: жанчына можа спасц i гнуць сутнасць свету тольк i праз мужчыну. З другога боку, яна супрац i уляецца гэтым застарэлым нормам узаемаадносн, бо ад кахання застаецца «толькi жоуты пыл». Рэпрэзентацыя жаночай суб'ектыунасц i у творах Аксаны Дан-iльчык адбываецца не праз практыш патрыярхатнай iдэалогi i , а праз нара-тыу экз стэнцыяльнай свядомасц . «Пс халаг чны пол» свабоднай духам жанчыны раскрываецца i у экстатычнай функцы i мовы твора (якая, па Крыс-цевай, грунтуецца на л Ыгв i стычным моуным эксперыменце), i зыходз i ць з розных в i дау пдпарадкавання функцый формы функцыям зместу.

Фем i н i сцкая л ^аратурная крытыка вылучыла у творчасц i п i сьменн i ц ХХ ст. феномен « мовы абразы» (як мовы у аднос iнах да жанчыны i як мовы самой «абражанай»). Гэтая практыка наз i раецца i у беларускай жаночай прозе. Аднак у жаночай паэз прэвалюе тып «мовы ахвяры». | у першую чаргу гэта выяуляецца у лi рыцы кахання. Мову творау Аксаны Дан тьчы!к можна назваць мовай « андраг i ннай i нтэлектуальнай асобы», з дапамогай якой раскрываецца ф iласоф i я раскаванай душэуна i цялесна жанчыны. Каханне для гера i н i Аксаны Дан i льчык - тая iнтэрсуб'ектыуная прастора, у якой правяраюцца на трываласць у аднос нах да « с iтуацы i» сучаснасц i (у значэнн i , дадзеным Ж. П. Сартрам - матэрыяльныя i пс i хасацыяльныя умовы, як i я у аднос Ыах да часу складаюць адз iнае цэлае) адзнак i не тольк i жаночага, а i асобаснага. Гера i ня Аксаны Дан тьчы1к - гэта i ндэтэрм i нава-ны тып жанчыны (згодна клас ф кацы Жыля Л павецкага [4: 345], як вылу-чае тры асноуныя г старычныя тыпы: жанчына-ведзьма, якую зн шчаюць, жанчына-прыгажуня, якой пакланяюцца свабодная жанчына ( ндэтэрм -наваны тып), якая сама вызначае стратэг уласнага быцця). Аднак свабода л i рычнай гера i н i усё ж абмежавана два i стасцю паходжання: у межах пат-рыярхатнай iдэалаг iчнай с i стэмы жанчына i мкнецца пабудаваць уласную незалежную пазаб нарную структуру снавання, а гэта выкл кае нестаб ль-насць, рухомасць яе «я-щэнтымнасц i». Гэты дуал i зм i у аснове пошуку сва-ёй « нераскрывшейся» жаночай палав i ны, якая пакутуе пад уц i скам застыг-лых форм фем Ынага:
Каханы мой! Упошуках адзнства
i сэнсвызначальных накрункау,
я пак даю верную сьцяжыну,
i рушу у свет, дзе высахлы атрамант
захоувае пульсацыю пачуццяу.
***I вось янажыцьцямайго палова...[3: 87] Знойдзенае адз i нства у сабе дазвол i ць жанчыне быць не у паз i цыи «недастатковасц », а у паз цы «роунасц ». Стаць роуным у каханн , праз гэту роунасць раскрывацца у прыхаваных, прыц i снутых, а магчыма i неусвя-домленых фем i нных якасцях - да гэтага щэалу i мкнецца гера i ня Аксаны Дан льчык, а з ёй мног я сучасныя паэтэсы.

Литаратура:
1. Введение в гендерные исследования. Ч. 1 /Под ред. И. Жеребкиной. -Харьков, Санкт-Петербург, 2001. 2 Данльчык А. Крынца, 1998, №2.

Данльчык А. Пауночны анёл: падборка вершау Дзеяслоу, 2005, №2.

Липовецкий Ж. Третья женщина. - Санкт-Петербург, 2003.

 

Внимание!

Внимание! Все материалы, размещенные на сайте, выпущены в печатной форме и защищены законодательством об авторском праве Республики Беларусь. Полнотекстовое использование (перепечатка) материалов сайта допускается только с согласия издателя (ЧУП "Паркус плюс"), цитирование в научных целях допускается без согласия, но при обязательном указании автора статьи и источника цитирования.


Проверить аттестат

На правах рекламы