Главная Публикации «Личность-слово-социум» – 2006 ПСИХОЛОГИЯ ЛИТЕРАТУРЫ РЫСЫ МЕТАРАМАНУ У ТВОРЫ МАРГАРЭТ ЭТВУД «СЛЯПЫ ЗАБОЙЦА»

Макей Н. А.
Беларуск дзяржауны университэт

РЫСЫ МЕТАРАМАНУ У ТВОРЫ МАРГАРЭТ ЭТВУД «СЛЯПЫ ЗАБОЙЦА»

Сучасная постмадэрн i сцкая эпоха яскрава дэманструе штучнасць тэ-орый канструктыунасць г сторы , у тым л ку г сторы л таратуры. Кал пас-туповы i натуральны пераход ад рэал i зму да мадэрн i зму быу дастаткова шырока прадстаулены у л ^аратуразнаучых даследаваннях, то змена мадэрн i зму постмадэрн i змам паустае больш складанай i праблематычнай з'явай. Сама канцэпцыя постмадэрн зму характарызуецца наяунасцю пэу-ных супярэчнасцяу: эра постмадэрну аспрэчвае i снаванне паняцця «эпоха», не снуе дакладнага вызначэння таго, што уяуляе сабой постмадэрн зм ц з'яуляецца ён сапрауды тым, за што яго прымаюць.
У рэчышчы постмадэрн зму узн каюць радыкальна новыя спосабы нап i сання творау, новыя шлях i iх прачытання, новыя прыёмы i нтэрпрэта-цыi . Сучасныя п i сьменн i к i працуюць у хаосе л ^аратурны1х традыцый i жан-рау, а таму усё больш цяжк i м паустае вызначэнне жанравай прыналеж-насц таго ц ншага твора мастацтва.

Адным з вядучых прыёмау л таратуры постмадэрн зму ёсць прыём самарэфлекс i i, або самаадлюстравання. У 60-х гадах XX стагоддзя амеры-канскi раман i ст i крытык Утьям Гас вызначыу самаадлюстраванне у рама-не як уласц iвасць так званай метал i таратуры (англ. metafiction) або, у больш вузк м сэнсе, метараману, як узн кае, кал «самыя разнастайныя тэксты пэунай культурнай прасторы арган i зуюцца у межах л гтаратурнага твора» [4; 126]. Сярод даследчыкау не i снуе агульнапрынятага пункту погляду на абаз-начанае паняцце. Прац i ун i к i постмадэрн i сцкай метал Таратуры! даказва-юць, што яна с гнал зуе аб «вым ранн » жанру рамана, тады як яе прых льн к , наадварот, сцвярджаюць, што у рэчышчы метал таратуры раман перажывае сваё «адраджэнне». Апошн я, дарэчы, упэунены, што i ншыя л ^аратурныт жанры утрымлi ваюць элементы самарэфлес i i , тым больш што раману «немагчыма даць азначэнне», а, «даследуючы метал гтаратуру, фактычна даследуеш тое, што надае раману яго сутнасць» [1; 5].
Праблематычным паустае тлумачэнне самаго тэрм ну «метал тара-тура». 1снуе цэлы шэраг разнастайных дыф i н i цый: «Метал гтаратура - гэта тэрм i н, дадзены мастацкай л Таратуры!, якая самасвядома i с i стэматычна прыцягвае увагу да свайго статусу у якасц i артэфакта, дзеля таго, каб выра-шаць пытанн i наконт узаемадачыненняу л iтаратуры i рэальнасц i» [1; 2] або «метал i таратура - гэта такая л гтаратура, якая самасвядома звяртаецца да прыёмау л гтаратуры!» [2] ц i « памежны дыскурс, спосаб п i сьма, як i змяшча-ецца на мяжы пам iж лiтаратурай i крытыкай» [3] i i нш.

Нягледзячы на наяунасць шматл к х азначэнняу, сучасная метал та-ратура валодае пэуным ун версальным характарыстыкам . Яе вызнача-юць так я паняцц , як самасвядомасць, нтраспекцыя, нтравертнасць, самаулюбёнасць. Да таго ж, аутары метал таратурных творау выкарыстоува-юць наступныя мастацк я прыёмы:
асаб стае каментаванне нап санага;
атаясамл ванне сябе з л таратурным персанажам;
непасрэдны зварот да чытача;
аспрэчванне снавання адз най усеабдымнай прауды;
стварэнне б iяграф й выдуманых п i сьменн кау i абмеркаванне iх творау;
апераджальнае веданне рэакцыи чытача;
акцэнтаванне уваг найперш на сам м працэсе нап сання твора г. д. Для метал ггаратурныгх творау характэрным i з'яуляюцца адыход ад тра-
дыцыйнага сюжэту, трансфармацыя рэальнасц i у канцэпт, як i не выкл i кае даверу, выкрыццё асновы яго нестаб льнасц .
Паспрабуем выяв i ць рысы метараману у творы адной з вядучых прадстаунi ц сучаснай лi таратуры Канады - Маргарэт Элеанор Этвуд (Atwood, Margaret Eleanor, нар. 1939) «Сляпы забойца» (The Blind Assassin, 2000), за як i, дарэчы, у 2000 годзе п сьменнi ца атрымала Бу-кераускую прэм ю.

Маргарэт Этвуд на працягу апошн iх дваццац i пяц i гадоу стварала кн i г i дз i унай нав i зны i вынаходл i васц i. У гэтым плане дастаткова прыгадаць хаця б некаторыя яе раманы: «Мадам Аракул» (Lady Oracle, 1976), «Мужчына i жанчына у эпоху дыназаурау» (Life Before Man, 1979), «Цялесныя пашкод-жанн i» (Bodily Harm, 1981), «Вока ката» (Cat's Eye, 1988), «Нявеста-раз-бойн i ца» (The Robber Bride, 1993), «... Яна ж «Грэйс» (Alias Grace, 1996), «Орыкс i Карасцель» (Oryx and Crake, 2003). У « Сляпым забойцы» п i сьмен-н i ца ступ та за мяжу сва i х кол iшн iх дасягненняу, прадстав i ушы на суд чытача захапляльны i разам з тым глыбок i i сур'ёзны раман.
«Сляпы забойца» уяуляе сабой сямейную сагу, у якую змешчаны наву-кова-фантастычны раман. Сюжэт твора сканцэнтраваны на успам шах вась-м iдзесяц iтрохгадовай гера i н i Айрыс Чэйз Грыфен пра смерць яе сястры Лоры падзей, як я садзейн чал гэтаму. Але пабудова «Сляпога забойцы» больш складаная, чым можа падацца на першы погляд. Аповед Айрыс змяшчае у сабе яшчэ адз н раман, нап i саны Лорай i надрукаваны пасля яе смерц i, i фантастычныя аповеды у межах ужо гэтага «твора у творы». Раман цяжка паддаецца адназначнаму крытычнаму агляду з пункту гледжання старых л ^аратурных традыцый. Карыстаючыся сучаснай тэрм i налог i яй, яго, хутчэй за усё, можна аднесц i да такога накрунку у разв i цц i постмадэр-н i сцкай л i таратуры, як метараман, як i уяуляе сабой прынцыпова новую форму «мастацкага асэнсавання рэча снасц , з аднаго боку, сусветнага л гтаратурнага досведу, з другога» [4; 126].

Для больш грунтоунага анал i зу « Сляпога забойцы» Маргарэт Этвуд з мэтай выяулення у творы рысау метараману ахарактарызуем яго згодна ад-люстраванню у iм наступных катэгорый: аутар, л гтаратурны! герой, тэма, сю-жэт, месца дзеяння, суаднесенасць рэальнасц вымыслу, тыпы аповеду, структура, граф i чнае афармленне i прадстав iм вын ira i у выглядзе табл щьы
Такi м чынам, анал i з « Сляпога забойцы» Маргарэт Этвуд дэманструе прысутнасць у творы асноуных характарыстык метал i таратуры i дае магчы-масць выяв ць у м рысы метараману на падставе разгляду адпаведных л ^аратуразнаучых катэгорый.

Литаратура:

1. Waugh, Patricia. Metafiction: The Teory and Practice of Self-conscious Fiction. -London: Routledge, 2003. - 176p.



 

Внимание!

Внимание! Все материалы, размещенные на сайте, выпущены в печатной форме и защищены законодательством об авторском праве Республики Беларусь. Полнотекстовое использование (перепечатка) материалов сайта допускается только с согласия издателя (ЧУП "Паркус плюс"), цитирование в научных целях допускается без согласия, но при обязательном указании автора статьи и источника цитирования.


Проверить аттестат

На правах рекламы