Главная Публикации «Личность-слово-социум» – 2006 ПСИХОЛОГИЯ ЛИТЕРАТУРЫ УЗРОУН ДЫЯЛОГУ У МАСТАЦК1М ТВОРЫ (НА МАТЭРЫЯЛЕ БЕЛАРУСК1Х АПАВЯДАННЯУ 1950-1990-Х ГАДОУ)

Еучык Н. В.
Инстытут литаратуры имя Яню Купалы НАН БеларуС

УЗРОУН ДЫЯЛОГУ У МАСТАЦК1М ТВОРЫ (НА МАТЭРЫЯЛЕ БЕЛАРУСК1Х АПАВЯДАННЯУ 1950-1990-Х ГАДОУ)

Актуальнай для сучаснай культуры з'яуляецца думка М. М. Бахц Ыа аб тым, што i сц i на не нараджаецца i не замацоуваецца у свядомасц i адной, нават самай выключнай, асобы, але аднауляецца у працэсе знос i н пам iж людзьм . Прычым тольк праз дыялог магчыма сфармуляваць абгрунта-ваць i ндыв щуальную кропку погляду кожнага з субяседн кау («... Прауда...-не можа быць высветлена у рамках быцця асобы, яна няздольна умясц щ-ца у свядомасць i ндыв i да. Прауда можа быць прыадкрыта (ды i то х i ба толькi часткова) у працэсе знос i н раунапрауных чалавечых i снаванняу, у дыялогу пам i ж i м i. Гэты дыялог незавершаны, ён будзе працягвацца да тае пары, пакуль снуюць людз , што мысляць шукаюць. Канец яго быу бы рауназначны г бел i чалавецтва i чалавечнасц i» [1, c. 7]).

Праблемы, звязаныя з дыялаг чнай парадыгмай у ф ласофск м яе ракурсе, дастаткова поуна адлюстраваны у спецыяльнай л ггаратуры!, у якой дас-ледуюцца тыя ц i iншыя аспекты ф тасоф i i дыялогу i камун кацы1 i [2]. Эурыстыч-ны i метадалагчны патэнцыял вучэнняу М. Бубера, С. Л. Франка, М. М. Бахцна i iншых у дачыненн i да гуман ггарныгх дысцыпл iн дастаткова высок. Аб гэтым можа сведчыць вопыт Ытэрпрэтацы! i пэуных ф иласофшх пасылак у дачыненн i да музеязнауства [3, с. 44-52], арх ггэктуры!, культуралог i [4, с. 46-59].

Наш артыкул мае сваёй мэтай папярэдняе далёка не поунае даслед-ванне некаторых пытанняу дастаткова шырокай самой па сабе праблемы -Ытэрпрэтацы! i дыялогау у мастацкай л ггаратурьы Ц iкавай уяуляецца задача: праанал i заваць магчымасц i дыялагiчнага слова на розных яго узроунях (на вербальна аформленым узроун i аудыёв iзуальнага дыялогу i на узроун i «дыялогу сутнасцяу», кал i дыялагчная атуацыя утвараецца у тым л iку i з дапамогаю невербальных сродкау знос Ы) у беларусгам апавяданн i 1950-1990-х гадоу.

Звычайна, кал пам ж людзьм адбываецца абмен выказванням , мы называем гэты працэс дыялогам. Моунае снаванне займае выключнае месца у жыцц i чалавека. Нармальны чалавек у нармальных умовах знач-ную частку дня праводз ць у камун катыунай дзейнасц : размауляе, чытае, слухае, п i ша. Дыялог як адз Ы са спосабау камун i кацы i мае в щавочную важ-насць у жыцц i чалавека i патрабуе навуковага даследвання. Аднак у моваз-наустве давол i працяглы час артыкул Л. Якуб Ыскага « О диалогической речи» («Русская речь», 1923 (1)) заставауся ц не адз i най спробай у гэтым на-к рунку, тольк у другой палове 20 стагоддзя вывучэнне л нгв стычнай з'явы дыялогу прыцягнула сур'ёзную даследчыцкую увагу.

Вусныя вербальныя зносi ны у с ту спантаннасц i iх узн i кнення, дына-м чнасц маб льнасц працякання з цяжкасцю паддаюцца апрацоуцы. Нашмат больш магчымасцяу у пытаннi аналi зу i i нтэрпрэтацыi дыялогу мае даследчык, кал звяртаецца да матэрыялу, як дае найбольш раз-в i тая гал i на ф i ксаванага маулення - прыгожае пi сьменства: «Пауней за усё шматстайныя формы чужой мовы прадстаулены у мастацкай прозе. Тут у найбольшай ступен i адлюстроуваецца жывая размоуная мова i да-сягненн п сьмовай л таратурнай мовы свайго часу» [5, с. 3]. Л нгв стычнае i л i таратуразнаучае даследванне праблем дыялаг i чнай пабудовы маулення (кал i яно супадае у кропцы мастацкай л ^аратуры|), iдзе паралельным i шляхам , але гэта нееукл дава с стэма, якая дапускае перасячэнне пара-леляу. Пэунае супадзенне накi рунку мовазнаучых i л ^аратуразнаучых пошукау мы маем у пытаны класфкацыи дыялогау. Так, М. Барысава [6, с. 116] выдзяляе парны, паралельны тыпы дыялогау i палтог; А. Салауёва [7, с. 103-110] - дыялог-спрэчку, канфедыцыйную размову, дыялог-эмацы-янальны канфл кт дыялог-ун сон. Даследчык л таратуры А. Бялецк [8, с. 169-193] (i услед за iм В. Фашчанка [9, с. 107-125]) у аснову клаафкацыи прапануе пакласц крытэрый актыунасцi кожнага з субяседнкау у працэ-се маулення, а таксама пэуны псiхiчны стан. У адпаведнасц з абранымi крытэрыям выдзяляецца чатыры тыпы дыялогу: дыялог з дам нантай выказвання аднаго з суразмоуцау, дыялог-перакананне, дыялог-дыспут, дыялог-узаемадапауненне. Апроч таго, дыялог мае i прызначэнне у агуль-най кампаз цы твора, гэта дазваляе А. Бялецкаму гаварыць пра сна-ванне дынамiчнага дыялогу (для стварэння сюжэтнай дышамш) i дыялогу драматычнага, што ставщь мэтай усхваляваць слухачоу лёсам дзеючых асоб, падкрэслiць значэнне падзеi. Розныя тыпы дыялогу у кожнага п сьменн ка рэал зуюцца па-рознаму, канкрэтызуюцца, пераплятаюцца, пераходзяць адзш у другi у залежнасц ад псiхiчнага стану персанажау i творчай задумы аутара.

Напрыклад, як абмен нфармацыяй пачынаецца «тэхн чны» дыялог памiж цэнтральнымi персанажамi апавядання Мколы! Лупсякова «Бычы-нае сэрца» (апошняе, трэцяе апавяданне з цыклу «У блакадзе»). У першай сцэне урач Громау сустракае свайго добрага знаёмага, Галавеньку, як прый-шоу да яго на кансультацыю з прычыны хворага сэрца. Громау пачынае: —Якжа тыжывеш, а?
—Ды нядрэнна. 1нстытут мы з Мусяй скончыл/. Працавал/ на адным заводзе. Цяпер яна адна працуе, а я задумау хадзЦь па урачах.
— Ну, а як з заробкам, з харчаваннем?
— Не крыудую, хапае. Часам завод дапамагае. Во, паслал/, каб курортную кар-тку узяу. На курорт паслаць хочуць.
Чакай, чакай, ты жказау што ходз/ш па урачах? —Хаджу.
Значыць, хворы?
—Хворы. Сэрца, д'ябла, падвяло[10, с. 67].

У апавяданн М. Лупсякова рэалiзавана найбольш распаусюджаная i самавщавочная форма дыялогау - дыялог аудыёвiзуальны: зносшы! но-сяць кантактны характар, партнеры бачаць чуюць суразмоуцу, прычым пытанн аднаго стымулююць другога да маулення; рэпл к суправаджаюцца жэстам^ мiмiкай i г. д. Гэты прымышна-вышковы! ланцужок лшейнага ауды-ёвiзуальнага дыялогу уяуляе сабою прыклад так званага катэхiзiснага дыялогу (пытанне - адказ). На мэце яго найперш абмен фактам^ шфармацыь яй, паведамленням .
Трэба зазначыць, што дыялог у апавяданн Лупсякова знаходзiцца « на службе» у сюжэта, рухае наперад дзеянне: «Бычынае сэрца», па-сутнасц , складаецца з двух гутарак памiж Громавым i Галавенькам.

У мастацкм творы праз дыялагiчнае слова можа выяуляцца i асобас-ны пачатак персанажа. Вось якм чынам Громау паведамляе свайму па-цыенту страшны дыягназ:
«— Пра што, пра што, а пра хваробы урачы звычайна маучаць. Я, брат, таксама. Нельга расстройваць чалавека, кал/ ён / без таго ледзь лпць. I я такраблю. А вось табе я скажу прауду, бо ведаю цябе. У цябе, брат, бычынае сэрца.
— Бычынае ? — безуважл/ва перапытау Галавенька. — Што ж гэта значыць ?
—А гэта значыць, гэта значыць... Нкому не сказау бы, а табе скажу, бо я цябе ведаю—ты чалавек асабл/вы. Я цябе ведаю як сва/х пяць пальцау / таму скажу. Як был/ яшчэ студэнтам/, я ад цябе н/чога не хавау—так у нас быу закон дружбы— / ведаю, што няшчасце ты сустракаеш па-свойму. Бычынае сэрца—гэта спетая песня. А у цябе да гэтай хваробы у дадатак — дзесятак. Проста скажу табе, як усё / заусёды гаварыу, — не магу ж я псаваць дружбы...
Кольк слоу, кольк слоу, — прамармытау Галавенька.

Проста скажу табе: ты, брат, хутка памрэш...» [10, с. 69-70].
Адб раецца асабл ва выразнае мастацкае слова, якое найбольш по-уна характарызуе асобу. Важнай рысай з'яуляецца выкарыстанне ярка сты-лютымна афарбаванай лексш, фразеалоги, некаторых спецыфчны1х гутар-ковых i шды1вщуальны1х элементау мовы. Так, можна зазначыць, што Гала-венька - прынцыповы, упарты, стрыманы у выяуленнi сваiх поглядау i жаданняу. Громау люб i ць многа размауляць, гаворыць хутка, пераскоквае ад адной думк да другой, з-за гэтага здаецца трох павярхоуным безадказ-ным чалавекам (напрыклад, яго легкадумная няуважнасць падкрэсл ва-ецца тым, што ён увесь час блытае мя жонк Галавеньк , называе яе Ню-сяй, а не Мусяй, як патрэбна).

Другая сустрэча-гутарка Громава Галавеньк адбылася ужо пасля пачатку Вял кай Айчыннай вайны. Галавенька спрабуе прайсц медкам -с ю, якую узначал у Громау. Галавенька мкнецца трап ць на фронт, што, аднак, немагчыма з яго хворым сэрцам. У дыялогу, як i можна назваць ды-ялогам-перакананнем, ён адкрывае сябе, прычыну упартага жадання вая-ваць: «Х i ба я магу у такi я дн i адставаць? Ды у бойцы я яшчэ не аднаго ворага прыкончу!» [10, с. 73].
Дыялогу у л i таратурным творы не уласц iвая монафункцыянальнасць. У спробах клас i ф i кацыи прыярытэт аддаецца пэунай (дам i нуючай) функ-цы дыялогу: «тэхн чнай»- тады размова персанажау разглядаецца дас-ледчыкам як кампаз цыйны ход; ц на першы план выступае «характары-зуючая» роля дыялогу, якая дазваляе высветл ць унутраны свет героя. Аднак часцей дыялаг i чнае слова персанажау выконвае абедзве пазнача-ныя функцы i. Асабл iва гэта датычыцца жанру апавядання, якому найбольш характэрна лакан iчнасць, эканомiя у адборы мастацкiх сродкау. Як прав i -ла, «малым» жанравым формам уласц i ва, па трапнай фармул i роуцы Ю. Наг i б i на, «апавядальная ём i стасць», кал i слову цесна, а жыццю прас-торна» [11, с. 6].

Праблема дыялогу нашмат больш складаная, чым можна уяв i ць пры першапачатковым набл iжэнн i .
Так, на погляд О. Холмса [12, с. 7-8], у дыялогу пам iж двумя асобам i на самой справе бяруць удзел з кожнага боку тры свядомасц . Кал гутараць двое, Хуан i Томас, то у размове удзельн i чаюць шэсць чалавек, а дакладней:
Тры Хуаны:
рэальны Хуан, вядомы тольк яго творцу;
дэальны Хуан гэтага рэальнага Хуана, зус м нерэальны часта ад-розны ад яго;
щэальны Хуан Томаса: ён н i кольк i не падобны да рэальнага Хуана, н i да Хуана Хуана, але часта адрозны ад iх абодвух.
Тое самае адбываецца i з Томасам.

М i гель Унамуно падвёу вын i к пад гэтым i развагам i : «1ншым i словам i , асоба як яна ёсць, асоба як яна уяуляецца сабе самой асоба, як яна уяуляецца i ншай асобе» [12, с. 8]. Сам М. Унамуно з кожнага боку дыялогу бачыць ужо чатыры свядомасц : «Акрамя той асобы, якая паустае перад ншым людзьм , той, якая паустае перад сабой самой, ёсць яшчэ ншая -тая, якая б хацела i снаваць. Менав тая асоба, якая хацела б i снаваць, i ёсць (у ёй самой, у яе душы) сапраудны творчы пачатак i сапраудная рэаль-ная асоба» [12, с. 8].
Навукi з розных бакоу даследуюць магчымасц i дыялогу. Пс iхалог i я i ф лалог я падыходзяць да праблемы, узброеныя тым метадам , як я адпа-вядаюць iх прыватнанавуковым мэтам. На цяперашн i час стала в щавочнай тэндэнцыя да пераадолення канфес йна-прафес янальнай замкнёнасц пэунай навукi на сва i м прадмеце, ц i, i накш кажучы, нарастае патрэба у шырок м нязмушаным абмене дадзеным , здабытым розным навукам , як i я уступаюць такi м чынам у своеасабл iвы дыялог у i мя больш глыбокага вывучэння праблемы. Дыялог пакiдае межы канкрэтнай зададзенасц i ана-л i зу i станов i цца у адз i н сэнсавы рад з так i м i паняццям i як мысленне i творчасць [13].

Пры усёй важнасц багатага ф лалаг чнага даследвання у гэтай воб-ласц , нельга разам з тым не прызнаць, што яно наурад ц дае магчымасць прасачыць разв i ццё дыялогу як складанага духоунага феномену вуснай, п сьмовай гнасеалаг чнай дзейнасц людзей. Акс ялаг чна вартаснае па-шырэнне разумення дыялогу адбываецца за кошт прырашчэння значэння на багатай н i ве ф тасоф i i . Ф тасоф i я надала дыялогу анталаг i чны статус («Быть - значит общаться диалогически» [14, с. 473]). Усведамленне важ-насц i i актуальнасц i вырашэння агульнатэарэтычных праблем дытлагчна-га узаемадзеяння людзей падштурхнула некаторых мысл щеляу да афарм-лення уласных с i стэм па тэоры i дыялогу. Да так iх спроб адносяцца дыяла-гi чны персанал iзм М. Бубера, дыялагiзм С. Франка, ф тасоф i я камун i кацы i К. Ясперса, пнеуматалог я Ф. Эбнера, дытлаг чная герменеутыка Х. -Г. Га -дамера, полi фан i чны праект М. Бахц i на. Кожны з мысл i целяу, прыведзе-ных у гэтым далёка не поуным сп i се, па-рознаму падыходз щь да i нтэрпрэ-тацы i паняццяу «дыялог» i «iншы» - паняццяу, цэнтральных для ф тасоф i i дыялогу камун кацы , паняццяу складаных неадназначных; аднак, пры ус х адрозненнях, гэта тыпалаг чна бл зк я вучэнн [15]. В давочна, што на ф тасофск м узроун i пазнання мы маем справу зус i м не з тым дыялогам, да якога прывыкл . Ф ласоф я выводз ць яго за межы тольк л нгв стычнага разумення.

Рэпл катыунасць наяунасць як м н мум двух актыуна-дзеясных су-размоуцау - найпершая умова рэал зацы дыялаг чнага слова для л нгв стык . Пры гэтым не ул чваецца у поунай меры унутраная гатоунасць суб'ектау да дыялогу. Гаворачы словам i М. Бубера, «жыццё у дыялогу -...тое, у як iм, маючы справу з людзьм i, сапрауды з iм i маюць справу» [16, с. 141]. Дам нантай мыслення станов цца узаемапаразуменне, давер пам ж людзьм i. На думку большасц i згаданых ф iлосафау, рэал i зацыя сапрауды дыялаг чнай с туацы магчыма тольк пры умове поунай адкрытасц сураз-моуцау: патрэбна зразумець лог ку партнёра, адчуць яго светапогляд. Гу-тарка - гэта не два маналог , што дуць паралельна, а дыялог - гэта не сумма поглядау тым больш не дам наванне адной свядомасц пры дэ-вальвацы ншага «голасу». Адзначым, што не заусёды дыялог, аформлены граф iчна, станов i цца сапраудным дыялогам « сэнсавых паз iцый»; i наадва-рот, дыялагi чная с ^уацыт можа быць рэал i завана i без выкарыстання ды-ялаг чнага слова (напрыклад, у сумесным маучанн ).

З пункту погляду гэтай канцэпцы i можна разгледзець дыялог i, напрык-лад, у апавяданн i М. Лупсякова «Нетрывалы грунт». У цэнтры яго - сямей-нае жыццё 1гналя i Марыны у няпростыя ваенныя гады. Вайна развяла блi зкiх людзей па розныя бак i: яна «як бы прабегла мiж iх чорнай кошкай, як бы паклала нейкую мяжу, за якою з абодвух бакоу было нешта н бы чужое...Кольк разоу ноччу, лежачы у ложку, 1гналю здавалася, што ён ця-пер апошн чалавек, бо сядз ць дома тады, як друг я дзе-н будзь г нуць на далёк х адсюль франтах» [10, с. 29]. Галоуная прычына непаразуменняу пам iж мужам i жонкай - нерашучасць, бяздзейнасць мужчыны у час, кал i сумленны чалавек не можа заставацца у баку. Таму кал i да iх у хату трапiу палонны, Макар 1ванав iч, што збег з-пад нямецкага растрэлу, 1гналь ахвот-на яму дапамог. Аднак 1гналь клапоц i цца найперш аб сабе: выратаваны iм Макар 1ванав iч можа пасля вяртання бальшав i коу засведчыць, што 1гналь брау удзел у барацьбе з фашыстам («Пры выпадку, можа, заступ шся кал . Ёсць такiя ахвотн irai - без прычыны зжэрц i гатовы1...«).

Як прав iла, чалавеку цяжка i зразумець iншага i самому знайсц i сме-ласць, каб адкрыцца другому. Гэтае сцверджанне асабл ва справядл вае для таго, хто трап у у жорстк я ваенныя абстав ны, кал адкрытасць, давер-л васць ц памылка у выбары партнера-суразмоуцы можа каштаваць жыц-ця. Вайна, страх дэфармуе i разбурае жыццё, задае такую схему паводз т, у якой няма месца адкрытаму дыялаг чнаму слову. Няма больш паразумен-ня у сям^ 1гналя. Ён, адчуваючы жончын недавер, не адважваецца адкрыць ёй свае турботы i стараецца звесц i любую гутарку да гаспадарчай, бытавой тэмы; Марына, падазраючы мужа у няшчырасц i, карае яго сва i м маучан-нем:
—Учора звал'^такую сасну, такую сасну. Ажшкада. Яксамога сябе звал'у. Пне лес, — паглядзеу на свае рук i зауважыу, што i Марына глядзць на iх. — А ты не спяшайся, Макар 1ванавч. Навошта? Цяпер хавацца ёсць дзе, а далей можна i яшчэ што-небудзь прыдумаць. Пакуль цябе не вылечу — нкуды не выпушчу.

Макар 1ванавчусмiхнууся, сказау:
—Дзякую.
—Ты зачынюя тут iляжы. Дзяцей мы не пусцм, вароты будуць замкнёныя. Калi што—пастукаюць, тады хавайся. I не забудзь адамкнуць дзверы. Папрауляй-ся, курэй у нас хопць.
Ён зiрнуу на Марыну але тая стаяла моучк, увесь час над нечым думаючы, невясёлая i пахмурная. Нешта кальнула 1гналя у самае сэрца, яму стала шкада яе, але ён не падышоу, не узяу яе за руку, як хацелася» [10, с. 39-40].
Так i м чынам адбываецца дыялог - абмен i нфармацыяй, рэпл i кам i, але ц можам сказаць, што была утворана дыялаг чная с туацыя даверу паразумення? Ц i можам сказаць, што людз i был i шчырым i у размове? Не. Кожны з iх гаварыу не тое, што думау i адчувау. I тольга з дапамогай аутарсгах рэмарак i каментарыяу выяуляецца iх сапраудная паз i цыя.
Для дыялогу патрэбна нешта большае, чым слова. Але бывае, што настроенасць на адну хвалю пам ж партнёрам такая дакладная, што сло-вы становяцца не патрэбным .
У апавяданн i !вана Чыгрынава « Рыба, рыбак i ды яшчэ... апеньк i» ёсць ц i кавы эпi зод. П i сьменн i к успам i нае, як ён пад час адпачынку на Чорным моры сустрэуся з дэльф нам:
Убачыу ён /дэльфн—Н. Е. /мяне адразу, можа, яшчэ тады, як пералазiу я цераз борт параходзта. I мы доуга узрался адзт у аднаго. Але найбольш ура^ мяне ягоныя вочы, у якх адбвалася мая постаць. Гэта былi зацкауленыя вочы разум-най стоты, якая спрабавала штосьц давесц чалавеку не магла.

Пасля, калi я пагладзiу яго рукой ды вярнууся...на параходзк, каптан з усмеш-кай сказау:
—Цяпер вы будзеце сябрам . [17, с. 11] Выпадак, што ап i сау Чыгрынау, выразна перакл каецца з адным прык-ладам з кн in «Два вобразы веры» Марц Ыа Бубера, прыведзеным i м у якасц i доказу творчых магчымасцяу дыялогу. Бубер, звяртаючыся памяццю у дзя-ц нства, гаворыць пра жывы дыялог, як адбывауся у яго з канём да тае пары, пакуль ён не падумау аб тых прыемных пачуццях, як i я выкл i кае у i м, чалавеку, дотык да шоукавай шэрсц i жывёлы. I варта тольк i было убачыць у маукл i вым субяседн i ку аб'ект пазнання, як кантакт быу перарваны.
Як асабл iва зазначау Сямён Франк, першы крок на шляху да устанау-лення аднос iн - поз i рк у вочы: «Усялякае пазнанне ц i «успрыняцце» «ты» ёсць жывая сустрэча з i м, скрыжаванне двух поглядау; уварванне «ты» у нас ёсць разам з тым наша уварванне у яго...«[18, с. 354]. Сустрэча двух пар вачэй - гэта самая звычайная i адначасова самая таямн iчая з'ява жыцця. Нават жывёлы падуладныя с те поз i рку. Аднос i ны « Я-Ты» у iх першасным сэнсе, як непасрэднае сутыкненне узаемадакрананне двух стот, выразна паказаны М. Буберам i I. Чыгрынавым на прыкладзе сустрэчы чалавека з жывёлай.

Адведзеныя убок вочы - с i гнал аб тым, што шчыры кантакт пав i нен быць перарваны, нежаданне ц i немагчымасць працягваць далей знос ны. Так, у апавяданн i I. Чыгрынава «У ц iх iм тумане» (другая, выпрауленая рэ-дакцыя для зборн i ка апавяданняу у перакладзе на рускую мову « В тихом тумане» (М., 1970)) Ганна канчаткова адмяжуецца ад спачування старой Матруне у той момант, кал i старая папрасла правесц i яе на сынаву магту. Ганна востра адчула сваю адасобленнасць ад яе: «Ганна отвернулась от нее / Рэйдз iх i - Н. Е. /, чтобы не плакать с нею вместе, потому что плакали они каждая о своём» [19, с. 85]. Жэст Ганны у гэтай с i туацы i - не выпадковы рух. Тое, што жанчына адвярнулася ад субяседн i цы, з якой раней, няглед-зячы на iх складаныя аднос i ны, тым не менш быу устаноулены кантакт, выяуляе нежаданне Ганны працягваць далей знаёмства з мац здрадн ка, як i заб iу яе бацьку i дапамог фашыстам зн i шчыць вёску.

Можна канстатаваць, што дыялог - з'ява шматаспектная i неадназ-начная, яна выходз ць за межы л нгв стычнага разумення (дыялог як «рэпл ira, звязаныя адна з адной па сэнсу, як i я перадаюць размову, прысве-чаную пэунай тэме i завершанай па зместу» [5, с. 12]). Рэпрэзентуючы чала-вечую псiх iку праз моуныя канструкцы i , ён перадае уласц i васц i, характэр-ныя для душэунага i духоунага вобл iку асобы, i тую адметную, амаль няулоу-ную эманацыю, якую мы пасля Л. Талстога называем «дыялектыкай душы». У дыялог можна патэнцыяльна уключыць любую сутнасць ц i з'яву - чалавека, жывёлу, щэю, нацыянальную культуру - усё тое, з чым (гам) можна уступ щь у зносi ны. «Вырашэнне праблем дыялогу - гэта вырашэнне праблем чала-вечага быцця» [20, с. 16-17]. Заява Г. Буша, можа, адрозн i ваецца некато-рай палем чнай катэгарычнасцю, але у ёй, тым не менш, абазначаны на-гарунак, у ягам рухаецца сучасная л ггаратуразнаучая i ф тасофска-эстэтыч-ная думка.

Литаратура:

  1. Бахтин М. М. В большом времени Бахтинология. — СПб., 1995.
  2. Буш Г. Диалогика и творчество. — Рига, 1985; Гуревич П. С. Проблема Другого в философской антропологии М. М. Бахтина//М. М. Бахтин как философ. — М., 1992. — С. 83-97; Деменчонок Э. В. Концепция «Другого» в философии Энрике Дусселя Философские науки. —1989. — №7. — С. 37-46; Демидов А. Б. Основоположения философии коммуникации и диалога Диалог. Карнавал. Хронотоп. — 1995. — №4. — С. 5-36. i ншыя.
  3. Волкова И. В. Эстетизированная полифоническая память (мемориальный музей) Диалог. Карнавал. Хронотоп. —1992. — №1.
  4. 4. Котлярчук А. С. Концепция М. М. Бахтина и изучение народной культуры
    белорусов (по материалам 16-19 ст.)//Диалог. Карнавал. Хронотоп. — 1998.
    — №3.
  5. Милых М. К. Прямая речь в художественной прозе. — Ростов-на-Дону, 1958.
    Борисова М. Б. О типах диалога в пьесе Горького «Враги»//Уч. зап. ЛГУ. Сер. филолог. наук —1956 (24).
  6. Соловьева А. К. О некоторых общих вопросах диалога//Вопросы языкознания. —1965. — №6.
    Белецкий А. И. Избранные труды по теории литературы. — М., 1964.
  7. Фащенко В. В. Вибранн/ статт— КиТв, 1988.
  8. Лупсякоу М. Дняпроуская чайка. — Мн., 1988.
  9. Нагибин Ю. Размышления о рассказе. — М., 1964.
  10. Унамуно Мигель де. Избранное: В 2-х томах. — Л., 1981. — Т. 2.
  11. Библер В. С. Мышление как творчество. — М., 1975; Кучинский Г. М. Диалог и мышление. — Мн., 1983; Глазман М. С. Творчество как диалог//Научное творчество. — М., 1969.
  12. 14.Бахтин М. М. Проблемы творчества Достоевского. — Киев, 1995.
  13. 15. Бонецкая Н. К. М. Бахтин в двадцатые годы/Диалог. Карнавал. Хронотоп. —
    1994. — №1. — С. 16-62. 16.Бубер М. Два образа веры. — М., 1999.
  14. Беларусь. — 1995. — №1.
  15. Франк С. Сочинения. — М., 1990.
  16. Чигринов И. В тихом тумане. — М., 1970.
  17. Буш Г. Диалогика и творчество. — Рига, 1985.

 

Внимание!

Внимание! Все материалы, размещенные на сайте, выпущены в печатной форме и защищены законодательством об авторском праве Республики Беларусь. Полнотекстовое использование (перепечатка) материалов сайта допускается только с согласия издателя (ЧУП "Паркус плюс"), цитирование в научных целях допускается без согласия, но при обязательном указании автора статьи и источника цитирования.


Проверить аттестат

На правах рекламы