Главная Публикации «Личность-слово-социум» – 2006 ФОРМИРОВАНИЕ ЛИЧНОСТИ В СОЦИУМЕ Ц МОЖНА ВЫХАВАЦЬ ПАЧУЦЦЁ ПАТРЫЯТЫЗМУ ПРАЗ МАТЧЫНА СЛОВА

Кухта С. У.
Белорусский государственный экономический университет

Ц МОЖНА ВЫХАВАЦЬ ПАЧУЦЦЁ ПАТРЫЯТЫЗМУ ПРАЗ МАТЧЫНА СЛОВА

Углядаючыся у мшулае, мы 1мкнемся зразумець значнае, убачыць перспектывы. Стрыжнем афщымнай щэалоги Рэспублш Беларусь сёння з'уляецца дзяржауны патрыятызм. Сутнасць яго па-рознаму трактавалася мысл1целям1. Сучасны слоунк дае такое тлумачэнне: «Патрыятызм - ад-данасць i любоу да сваёй Айчыны, да свайго народа».

Тры фундаментальные пстарынна-аб'екшуныы фактары - родная мова, нацыя, дзяржава - складаюць базавую аснову развщця любога народа у рэчышчы цыв m 1зацы i i даюць магчымасць вызначыць i нашу нацыя-нальную щэю. Яе навуковае фармуляванне можа выглядаць наступным чынам: нацыянальная щэя - гэта высок i узровень ф iласофскай, грамадс-ка-пал тычнай маральна-этычнай свядомасц беларускага народа у ба-рацьбе за свабоду незалежнасць.
Сярод крын i ц патрыятызму беларусау найбольшае значэнне мел i да нядауняга мi нулага разв iтая прамысловасць, нядрэнныя транспартныя камун i кацы i , чысц i ня i парадак у гарадах, гасц i ннасць i талерантнасць народа, гера зм у гады Вял кай Айчыннай вайны, культурныя спартыуныя дасягненн i . У незалежнай Беларус i адбываецца пэунае зрушэнне акцэн-тау, пераацэнка некаторых духоуных каштоунасцей. Таму адной з самых важных задач у щэалаг i чнай сферы з'уяляецца углубленая распрацоука крын iц патрыятызму, дабыча дыяментау духоунага багацця беларусау i ства-рэнне м жнароднага м джа Беларус .

Сёння н i хто не будзе аспрэчваць такое меркаванене, што, дзякую-чы дзяржаунай мове, вакол беларусау аб'яднал ся ншыя суседн я народы. З г i сторыи вядома, што вакол слабага народа не аб'ядноуваюцца, да н i зкай культуры не прымыкаюць, на непрыгодных для пражывання люд-зей землях не сеюць хлеб не будуюць вял к я гарады вел чныя храмы. Усё гэта было на Беларус у беларусау, гэтыя коштоунасц станав л ся асноуным элементам разв цця самасвядомасц беларускай нацы . Ме-нав та разв ццё беларускай мовы стала фундаментальнай асновай для узн i кненння i станаулення беларускай нацы i . Некаторыя даследчыкi памылкова адмауляюць такую г старычную заканамернасць, але дума-ецца, што гэта проста нежаданне глыбока пран каць у складаную праб-лему: беларуская мова стала энергетычным рухав ком узн кнення бела-рускага народа.

Вял i кi урон аф i цыйнай щэалог i i i нацыянальнаму патрыятызму нано-сяць непаважл i выя аднос i ны да беларускай мовы, таму што менав яна пав Ына стаць прадметам усеагульнага клопату i пакланення. Роднае слова - адметная форма нашай культуры, якую народ абавязаны шанаваць i аберагаць, каб не адысц i у нябыт як непауторны этнас.
Выхаванне патрыятызму праз роднае слова у Беларус i яшчэ тольк пачынаецца. Адраджэнне беларускай культуры - складаны i шматгранны працэс, у аснове якога ляжыць пашана да роднай мовы як галоунага духоунага здабытка народа з ус i мi яго, на першы погляд, нават нязначным i на-цыянальным асабл васцям .

Аднос i ны да духоунай спадчыны свайго народа, да мовы продкау вы-яуляюць агульную культуру i грамадскую годнасць чалавека. I хоць сталася так, што сёння беларуская мова нячаста гучыць на гарадскх i нават вяско-вых вул iцах, на працоуных сходах i аф iцыйных нарадах, у навуковых i наву-чальных установах, нават школах, большасць насельн i цтва Рэспубл i к Беларусь л чыць яе роднай.

Адным з асноуных напрамкау рэформы вышэйшай школы з'яуляецца узмацненне выхавання у духу патрыятызму. На выкладчыка кладзецца вял кая адказнасць за фарм раванне высокамаральнай творчай асобы з высок м узроунем культуры нацыянальнай самасвядомасц , здольнай дзейн i чаць у iнтарэсах дзяржавы i свайго народа. Патрыятычны элемент у першую чаргу пав Ыен уключацца у навучальныя занятк i, што патрабуе прав iльнага вызначэння выхаваучай задачы кожнай тэмы заняткау i спосабу яе вырашэння. Не апошнюю ролю у гэтым адыгрывае прав тьны i старанны падбор навучальнага матэрыялу, патрыятычнага па змесце. Так я ж падыходы выкарыстоуваюцца i пры напюаны вучэбных i вучэбна-метадычных дапаможнкау, таму сёння яны рыхтуюцца з улкам новых патрабаванняу.

Належнае месца займае таю вщ самастойнай працы, як падрыхтоу-ка рэфератау культуралагiчнага характару, якя уключаюць шырокi тэма-тычны спектр патрыятычнай накiраванасцi. Гэта такя, як «Фантастычная Беларусь» (паданн, казкi, легенды), «Ачышчальная роля стыхи агню i вады у купальскм абрадзе», «Зiмовыя народныя святы беларусау», «Традыцый-ныя абрады ушанавання памяц продкау» i iншыя. Абарона рэферата можа суправаджацца дыюкуаяй, бо амаль кожны мае што сказаць пра свой край, яго гераiчнае мшулае i стваральнае сёння. Пазнанне Радзiмы - краеву-гольны камень грамадзянскай пазщыи. Звесткi пра Айчыну, не проста круг фактау i вывадау, гэта жыццё лёсам Бацькаушчыны. З болем i гонарам, з хваляваннем i захапленнем, з роздумам аб асабюты1м дачышены да лёсу свайго народа пшуць навучэнцы у сваiх творчых працах.
Для сучаснага развщця грамадства характэрным з'уляецца рост Ыфар-мацыi ва усх вiдах чалавечай дзенасцi. Але незалежна ад таго, як яна рас-паусюджваецца, усё роуна асновай юнавання была i застаецца мова. Пры гэтым стотна узмацняецца яе камун катыуная функцыя не тольк у сва м традыцыйным сэнсе — як спосабу ажыццяулення суразмоунiцтва, абмену вуснай i пiсьмовай iнфармацыяй памiж камуыкантам^ але i у выглядзе назапашвання захавання нфармацы , наладжванне кантактау рэгуля-вання узаемаадносн памiж людзьмi. Важнае значэнне у сучасных умовах, калi у камп'ютэрных сiстэмах ёсць спецыяльна распрацаваныя праграмы кантролю памылак, набывае не стольк пiсьменнасць як самадастатковая каштоунасць, кольк працэс стварэння асэнсавання нфармацы , якая по-унасцю залежыць ад мауленча-камунiкатыуных здольнасцей чалавека. Роз-нiца ва усведамленнi функцыи мовы памiж нядаунiм мiнулым i сучаснасцю даволi вiдавочная: трэба не тольк умець чытаць i пюаць, але i умець усп-рымаць, перапрацоуваць, ствараць i перадаваць шфармацыно.

Мова суправаджае свядомую дзейнасць чалавека на працягу усяго жыцця, вось чаму мове вучаць ад нараджэння. Яна выступае як сродак навучання, развщця i патрыятычнага выхавання асобы. 1ншага рауназнач-нага з мовай па сваiх магчымасцях дыдактычнага сродку педагопка не мае, паколькi па значэнн яна звязана з чалавекам - носьб^ам свядомасцi, а свядомасць знаходз цца у адз нстве з мовай мауленнем.

Для паспяховай аргаызацыи сiстэмы патрыятычнага выхавання неаб-ходна не тольк дэклараваць прынцыпы патрыятызму, але прыкладваць максмум намаганняу на усх узроунях навучальнага i выхаваучага працэсу. Каб пераадолець сацыяльную абыякавасць i выхаваць у навучэнцау любоу да Радзiмы, грамадзянскую адказнасць за дзяржаву, нам, выкладчыкам, трэба пачынаць патрыятычнае выхаванне з сябе, са свайго уласнага пат-рыятызму, бо н як я навацы сучасныя методык не здольныя замян ць асаб стага прыкладу выкладчыка-патрыёта грамадзян на
Стан беларускай мовы у сучасным грамадстве - наш боль i наш агуль-ны клопат. Таму праца выкладчыка беларускай мовы накравана перш за усё на тое, каб навучэнцы у належнай ступен асэнсавалi той факт, што мова не проста этичная прымета, а асноуны элемент духоунай культуры, фальк-лору, лiтаратуры, рэло, фiласофii, мастацтва i г д., што гэта не абстрактная навука або дыюцытлЫа, якую неабходна здаць як абавязковы мнмум. Варта адзначыць, што намаганн выкладчыка беларускай мовы цалкам звязаны з дэалаг чнай пал тыкай Рэспубл к Беларусь, якая засведчана у так х шматлкх дакументах агульнадзяржаунага i мiждзяржаунага узроуню, падпюаны1х Прэзщэнтам Рэспублiкi Беларусь, як «Аб некаторых мерах па пат-рыятычнаму выхаванню моладзi», «Аб дапрызыунай падрыхтоуцы наву-чэнскай моладзi у дзяржауных агульнаадукацыйных, прафесiйна-тэхнiчных i сярэднiх спецыяльных вучэбных устаноу» i iнш., дзенiчае Рэспублiканская праграма «Моладзь Беларусi», прынятая Саветам Мiнiстрау Рэспублш Беларусь. Як акс ёма усведамляецца той факт, што разнастайнасць духоу-нага жыцця нацый народнасцей пав нна грунтавацца на сапраудным рос-квiце нацыянальных моу. Вось найважнейшая умова, якая дапаможа нам пазбегнуць эстэтычнай шэрасцi i бязроднага касмапалпызму. Вiдавочным застаецца i тое, што у свеце няма мацнейшай сты1 уздзеяння на чалавека, чым тая, якую нясуць мова культура народа, спрыяючы станауленню нтэ-лектуальнага, нацыянальна-культурнага i патрыятычнага аблiчча грамад-зян на сваёй кра ны.
Мова узыкла у працэсе калектыунай працы, i на усiх стадыях развщця чалавецтва яна служыла сродкам самога фармiравання патрыятычнай асобы - г зн. выконвала грамадскую функцыю. Надзвычай важную ролю адыгрывае яна у духоуным жыцц народа. Дасягненн кожнага народа у разв цц навук культуры магчымы тольк пры непасрэдным удзеле роднай мовы. Вядомая беларуская паэтэса Цётка пюала: «Бедны той, хто... не мае скарбау вечных - скарбау душы. Такi скарб, каторы нiхто i нiколi адабраць ад нас не здолее, - гэта любоу да Бацькаушчыны, да свайго народа, да роднай мовы.»

Мова з'яуляецца сховшчам культуры, крышщай пазнання, узбагачэн-ня i развiцця. Змест i межы гэтага пазнання увесь час мяняюцца у залеж-насцi ад дасягненняу цывiлiзацыi, патрэб грамадства. Менав^а гэтым тлу-мачацца змены у змесце моунай адукацыi i у навучальных планах.
Мова уплывае на фармiраванне думкi, актывiзуе разумовыя працэсы, што адбываюцца у свядомасцi чалавека, пакольк мысленне заусёды ажыц-цяуляецца у моуных формах i з дапамогай моуных сродкау.
Асноунай задачай адукацыи павiнна стаць iмкненне кожнага выклад-чыка зраб ць родную мову аб'ектам сваёй асабл вай уваг клопату у на-кiрунку развiцця мауленча-камунiкатыуных здольнасцей чалавека, бо без iх немагчыма паспяховая адукацыя i выхаванне патрыятызму, г зн. фармь раванне i узмацненне пачуццёвых адносiн да Айчыны.
Аб выхаваучых магчымасцях роднай мовы неаднойчы гаварыу Якуб Колас. Родную мову ён лiчыу той крышщай, з якой пазнаецца жыццё, на-вакольны свет, бо гэта крышща адукацыi чалавечага розуму i пачуццяу. Вуснамi аднаго са сваiх герояу у рамане « На ростанях» пiсьменнiк сцвяр-джае галоуную мэту навучання. Яна у тым, каб выхаваць сапрауднага гра-мадзянiна: «Чалавек жыве дзеля таго, каб рабщь дабро, каб служыць праудзе, каб стварыць матэрыяльныя каштоунасц быць карысным для грамадства».

Родная мова - гэта не тольк сродак чалавечых знос н, гэта яшчэ увасабленне нацыянальнай культуры. Без мовы няма не можа быць на-цыянальнай культуры, а без культуры - нацыи. Хочацца нагадаць вядомы афарызм Францшка Багушэвiча: «Шмат было народау на зямл^ якiя страцiлi мову сваю, як той чалавек перад скананнем, катораму мову зойме, а потым i зусм змёрлi. Не пакдайце ж мовы нашай беларускай, каб не умёрлЬ. Гэта было сказана больш за 100 гад таму, але выказванне Багушэвiча не страц ла сваёй актуальнасц .
Сёння пераканауча можна сказаць, што чалавек, аддзелены ад род-най мовы, бяднее духоуна, шмат страчвае з лепшых чалавечых якасцей.
Сучаснае выхаванне, у аснове якога закладзены патрыятызм, заусё-ды будзе запатрабавана грамадзянам i . Невыпадкова, што у пасланн i Прэ-з iдэнта Рэспубл i к Беларусь А. Р. Лукашэнкi Нацыянальнаму сходу i бела-рускаму народу падкрэслена, што важнейшым пастулатам щэалог i i бела-русккай дзяжавы з'яуляецца патрыятызм.

 

Внимание!

Внимание! Все материалы, размещенные на сайте, выпущены в печатной форме и защищены законодательством об авторском праве Республики Беларусь. Полнотекстовое использование (перепечатка) материалов сайта допускается только с согласия издателя (ЧУП "Паркус плюс"), цитирование в научных целях допускается без согласия, но при обязательном указании автора статьи и источника цитирования.


Проверить аттестат

На правах рекламы