Гарнастай Таццяна Лявонцьеуна
Брэсцк дзяржауны унiверсiтэт имя А. С. Пушкна

РОЛЯ ФАЛЬКЛОРНЫХ СВЯТ У ЭСТЭТЫЧНЫМ ВЫХАВАНН1 ДЗЯЦЕЙ ДАШКОЛЬНАГА УЗРОСТУ

У змесце выхавання i разв1цця дзяцей дашколь-нага узросту эстэтычнае выхаванне адыгрывае вельмi важную ролю. У сучасных праграмах для дзщячых садоу гэты юрунак выхавання мае розныя назвы: эстэтычнае развщцё, дзiця у свеце мастац-кай лiтаратуры, выяуленчага мастацтва i музыкi, вы-яуленчая дзейнасць, мастацка-моуная i тэатральна-гульнёвая дзейнасць, творчасць. Вызначаныя раз-дзелы скiраваны на эстэтычнае развщцё i выхаванне дзяцей дашкольнага узросту. У беларускай прагра-ме выхавання i навучання дзяцей у дашкольнай ус-танове «Пралеска» юнуе раздзел «Свет прыгожага», у якiм ставяцца задачы:

фармiраваць цiкавасць да мастацкай культуры;
назапашваць вопыт успрымання творау мастац-тва, паглыбляць праяуленне эмацыянальнага водгуку на iх;
развiваць эстэтычныя пачуццi, фармiраваць па-чатак мастацкага густу;
знаёмщь як з агульначалавечымi мастацкiмi каш-тоунасцям^ так i нацыянальным^
садзейнiчаць узнiкненню патрэбы захоуваць ма-стацкiя каштоунасц i самiм займацца творчасцю. Навукоуцы вызначылi, што дзец рана успрымаюць прыгажосць цацкi, музыкi, прыроды. Яны могуць радавацца прыгажосцi кветкi цi намаляваным вобра-зам казачных герояу у кыжцы. У даследаваннях пахо-лагау падкрэслiваецца iдэя пачуццёвага успрымання дзецьмi акаляючага свету, i таму поспех эстэтычнага развiцця i выхавання дашкольнкау прадугледжвае фармiраванне эстэтычных адносiн да свету.

Важным сродкам эстэтычнага выхавання дзяцей дашкольнага узросту з'яуляюцца фальклорныя святы. У праграме «Пралеска» дзецям прапаноуваецца знаёмства з беларускiмi народные абрадавымi пес-нямi, танцам^ гульнямi, а таксама казкамi, легендам^ прыказкамi, прымаукамi, загадкамi, забаулянкамi. Выхавальнкам раiцца праводзiць з дзецьмi розных узроставых груп фальклорныя забавы i святы на тэмы «Купалля», «Гукання вясны», «Дажынак» i «Калядак».
Фальклор з'яуляецца адной з найважнейшых форм, праз яюя народ выказвае глыбокае пачуццё любвi i прыхiльнасцi да роднай зямл^ павагi да чалавека працы. Асноуная асаблiвасць фальклору-здольнасць адначасова уздзейшчаць на пачуццi i думкi слухача. Дзякуючы яму, дзщя пазнае простыя, але вельмi важныя рэчы пра з'явы прыроды, узаема-адносiны памiж людзьмi. Спецыфiка выхаваучага уздзеяння фальклору праяуляецца у тым, што ён вык-лiкае у слухача эмацыянальны водгук, пачуццi, уяу-леннi, i вось ужо немаулятка робiць асэнсаваныя рухi: «варыць кашку», «щзе у дарожку», прыслухоуваецца да калыханю, з задавальненнем гуляе у «ладачкi». Больш старэйшыя дзецi лёгка запамЫаюць тэксты i мелодыю, добра спяваюць, рытмiчна рухаюцца у танцы, а народныя гульнi развiваюць у iх спрыт, хут-касць, кемлiвасць i таварыскасць.

Багацце i разнастайнасць прыроды, праца i по-быт беларусау абумовiлi арыгiнальнасць, яскравасць фальклора. Такая блiзкасць дзецям народнай паэзи тлумачыцца сувяззю яе вобразау з прыродай, з укладам жыцця. Калi няма такiх сувязей, то шмат чаго у творчасцi другога народа аказваецца недаступным як для дзщяц^ так i для дарослага. Знаёмы каларыт палягчае успрыманне фальклорных творау розных народау. У гэтым сэнсе належыць разумець словы В. Г. Бялшскага пра тое, што дзяцей неабходна вы-хоуваць на змесце сусветным, агульначалавечым, але рабiць гэта на розных нацыянальных з'явах.

Як сведчаць даследаванн псiхолагау А. У. Запа-рожца, В. С. Мухiнай, Б. М. Цяплова, дзец старшага дашкольнага узросту па сваiх псiхалагiчных асабли васцях здольны успрымаць фальклорныя творы, зра-зумець iдэйны змест, матывы учынкау герояу, даць iм маральную адзнаку. Гэта дае падставу для больш шырокага выкарыстання фальклорных творау i ка-ляндарна-абрадавай паэзи беларусау у выхавауча-адукацыйным працэсе дзщячага сада.

Фалькларысты Г. А. Барташэвiч, М. Я. Грынблат, П. А. Гуд, А. С. Лю i шш. адзначаюць, што каляндар-на-абрадавая паэзiя стваралася дарослымi i галоу-ным Удзельнiкамi таксама былi яны, але юнуе мно-ства звестак пра тое, калi дзецi хадзiлi па дварах i славiлi Xрыста, калядавал^ шчадравалi, ведалi рыту-альныя за^чю, прыгаворы, песенькi, дапамагалi дарослым у тэатралiзаваных дзеяннях. Дзецi заусё-ды прымалi удзел у святах, абрадах, i у iх рэпертуар перайиш некаторыя абрадавыя песнi. Так, падчас каляд выконвалюя жартоуныя песнi у форме пытан-няу-адказау, якiя даследчыю адносiлi да абрадавых калядак. Гэтыя калядкi-забаулянкi павiнны былi смя-шыць, выманьваць падарунак («Я, дзевачка малень-ка^», «Куры-кураняткi» i iнш.).

У рэпертуар абрадавых песень для дашкольни кау увайшлi такiя творы, кампазщыйная форма якiх вытрымана у стылю дзiцячай творчасцi: просты i зра-зумелы змест, кароткi твор з характерным пауторамi, зваротамi. Так «каза» - галоуны персанаж многiх песень, знаёмы дзецям змалку i таму добра успрыма-ецца iмi. Як паказала практыка, каляндарная абрад-насць выклiкае цiкавасць у дзяцей, жаданне паута-раць «магiчныя» словы, выконваць абрадавыя дзеяннi, забауляцца у гульнях i, наогул, прымаць самы актыуны удзел у народным свяце.

У сучаснай дашкольнай установе юнуе добрая традыцыя правядзення фальклорных свят, яюя акрамя сваёй эстэтычнай вартас^ яшчэ выхоуваюць у дзщящ нацыянальную самасвядомасць. Перад выха-вальнкам ставiцца задача падтрымлiваць i узмац-няць цiкавасць дзяцей да выканаучай мастацкай дзейнасцi: пераказваць казкi, завучваць вершы, за-баулянкi, песенькi, прымаць удзел у тэатралiзаваных гульнях, спектаклях, фальклорных святах. Даш-кольнiкау вучаць прамауляць фразы свайго персана-жа, узгадняць дзеяны з партнёрамi, фармiруюць уменнi выконваць невялiкiя маналогi i дыялогi памiж героямi творау. Вельмi важным з'яуляецца уменне выконваць сваю ролю з адпаведным iнтанацыямi, тэмпам голаса, мiмiкi, мяняць iх суадносна развщця сюжэта i дынамiкi эмацыянальнага стану героя. Дзяцей вучаць знаходзщь выразныя дзеяннi персанажау у гульнёвай прасторы, бачыць i слухаць свайго партнёра, своечасова уступаць у ход дзеяння, размярко-уваць ролi i абавязкi пры падрыхтоуцы свята.

Выхавальнiкам важна стварыць эмацыянальна-станоучыя адносiны да свята, выклкаць радаснае чаканне нечага незвычайнага. З дзецьм1 зараней развучваюцца тэксты адпаведных слоу, а з дапамо-гай музычнага юраунка - народныя песн1, танцы. Да падрыхтоук свята далучаюць бацькоу, як1я дапамо-гуць развучыць з дзецьм1 тэксты, а таксама прымуць удзел у афармленн1 залы, групавой комнаты i непас-рэдна у свяце.

На занятках выхавальнк абавязкова праводзiць гутарку з дзецьмi пра маючае свята, народныя тра-дыцыi. Каб зацiкавiць дзяцей, паказвае тюстрацыи, некаторыя атрыбуты, прапаноувае зрабiць неабход-ныя святочныя аксесуары, якiя iм па сiле.
Фальклорныя святы пажадана праводзiць на пляцоуцы дзiцячага сада, а калi ёсць магчымасць выйсцi у парк, лес, да раю, то гэта неабходна скары-стаць асаблiва для правядзення «Гукання вясны». Народныя святы з прадвеку былi звязаны з сезон-нымi зменамi у прыродзе, i таму прадугледжвалi усе дзеяннi на свежым паветры, у яднаннi з прыродай быу закладзены вялiкi мапчны сэнс i аграрная магiя.

Нярэдка святы праводзяцца пераважна у форме прадстауленняу, дзе iснуе дакладны падзел на артыстау i гледачоу, актыуных удзельнiкау i пасiуных сузiральнiкау дзег Такое увасабленне i трактоука не адпавядаюць народнай традыцыи, згодна з якой усе прысутныя на свяце былi актыунымi творцамi. У даш-кольнай установе трэба прадугледзiць у сцэнарыи сумесны удзел дзяцей i дарослых. Вядучыя свята павiнны актывiзаваць дзяцей i дарослых у гульнях, танцах, конкурсах. Нават, калi некаторыя дзец не ведаюць асноуных рухау, дапускаецца iмправiзацыя. Галоунае, каб дзец запалiлiся самой атмасферай свята, магли выразiць свае эмоцыi. Дзецям можна прапанаваць загадю, успомнiць прыказкi, прымаую, народныя прыкметы, казачных герояу.
Фальклорнае свята абавязкова праводзщца на беларускай мове. Але, калi дзiця не зразумела пы-танне, то трэба яго пераказаць па-руску. Неабходна стварыць атмасферу народных традыцый з беларускай мовай, песнями, танцам^ жартам^ гульнямi, на-цыянальнымi атрыбутамi. У сггуацыи, калi дзiця дрэн-на адказвае, блытае словы, неправiльна рухаецца у танцы, выхавальнiк павiнен вельмi тактоуна дапамаг-чы яму, каб не сапсаваць агульны настрой i не выкли каць негатыуныя адносшы да свята. Свята не павш-на зацягвацца, i таму не трэба старацца пераузбу-джаць дзяцей частым пауторам гульняу. На просьбы дзяцей прадоужыць гульню можна паабяцаць iм па-гуляць у Ышы час. Факлорныя святы лепш праводзщь для адной-дзвюх груп, не болей, каб кожнае дзщя магло разлiчваць на увагу i удзел.

Неабходна прадумаць касцюмы дзяцей. Калi у дзiцячым садку няма беларускiх нацыянальных кас-цюмау або iх не хапае, то можна выкарыстоуваць тольк элементы нацыянальнага касцюма: стужкi з беларусюм арнаментам на галаве у дзяучынак i такая ж стужка пад каунерам сарочкi щ у выглядзе пояса для хлопчыкау. Афармленне залы прадумваецца зараней, каб прыдаць святу эстэтычны выгляд.

Пасля свята, у наступныя днi выхавальнкам важна правесцi гутаркi з дзецьм^ распытаць iх пра ура-жаннi, успомнiць гульнi, песнi, загадю, прыказкi, яшчэ раз расказаць пра псторыю узнiкнення народнага свята. Можна прапанаваць намаляваць тое, што найбольш спадабалася i зрабiць выставу дзiцячых малюнкау.
Эстэтычнае выхаванне дзяцей дашкольнага узросту ажыццяуляецца ва узаемасувязi з усёй вы-хавауча-адукацыйнай працай дашкольнай установы, i важную ролю у гэтым працэсе адыгрываюць фаль-клорныя святы.


 

Внимание!

Внимание! Все материалы, размещенные на сайте, выпущены в печатной форме и защищены законодательством об авторском праве Республики Беларусь. Полнотекстовое использование (перепечатка) материалов сайта допускается только с согласия издателя (ЧУП "Паркус плюс"), цитирование в научных целях допускается без согласия, но при обязательном указании автора статьи и источника цитирования.


Проверить аттестат

На правах рекламы